...

شهاب باران

یکی از تماشایی ترین و زیبا ترین بارش های شهابی، بارش شهابی جوزایی است اما متاسفانه امسال به چند دلیل این بارش چندان جذاب نخواهد بود،یکی از دلایل زمان اوج بارش است که در ایران در روز اتفاق می افتد که این هم از زیبایی های این بارش می کاهد و اینکه سرمای شبهای پاییز. ولی  این موارد نباید گرمایی عشق ما را به رصد شهاب ها سرد کنند و خصوصا" در این شب های سرد اواخر پاییز پس با گرمای عشق آسمانی خود به جنگ با سرما رفته و شب بیاد ماندی را در کنار آتش شهاب ها برای خود به ارمغان آوریم.  
دوره بارش شهابی جوزایی از 16 تا 25 آذر است، اما اوج آن شب 22 آذر می باشد.
با رصد دقیق این بارش می توان اطلاعاتی در باره جرم پدید آورنده آن به دست آورد. همانطور که  در مقالات گذشته اشاره کردیم بارش شهابی هنگامی رخ می دهد که زمین در گردش خود به دور خورشید، مدار دنباله داری را قطع کند. برخورد زمین با توده ای به جای مانده از دنباله دار که در حال حرکت هستند طی یک یا چند شب شهاب بارانی را بوجود می آورد. اما پدید آورنده بارش شهابی جوزایی، سیارک TB 1983  می باشد که سیمون گرین و جان دیویس آن را با استفاده از داده های ماهواره فرو سرخی IRAS در سال 1362    کشف کردند.  نام دیگر این سیارک فایتون 3200 است. این جرم فوران های گازی و فعالیتی مانند دنباله دارها ندارد. دنباله دارها پس از آنکه هزاران بار به دور خورشید گشتند، گاز و غبار و لایه های یخ سطح خارجی شان را از دست می دهند و آنچه از آن باقی می ماند سطحی ضخیم و سفت است به طوری که یخ های داخلی آن ذوب نمی شود و دنباله ای به وجود نمی آورد. به نظر می رسد سیارک فایتون 3200 نیز دنباله داری مرده باشد. چگالی ذرات سازنده شهاب های جوزایی 2 گرم بر سانتیمتر مکعب است که این بیشتر از ذرات بارش های دیگر است. ستاره شناسان تلاش می کنند توضیحی برای خواص فیزیکی و مواد غیر عادی این سیارک بیابند. حضیض مدار فایتون بسیار به خورشید نزدیک است (بیست و یک میلیون کیلومتر- 14/0 و احد نجومی).

یکی از ویژگی های این بارش این است که بیشتر شهاب های آن سفید هستند و سرعت متوسطی کمی دارند (در حدود 35 کیلومتر در ثانیه). و این سرعت کم زیبایی خاصی به این بارش می دهد.
سرعت ساعتی سمت الرأسی (تعداد احتمالی شهاب های قابل رصد در یک بارش شهابی در یک ساعت هنگامی که نقطه کانون بارش در بالاترین جای آسمان باشد) یا ZHR این بارش برابر با 75 است. البته در سال های گذشته ZHR بارش شهابی جوزایی به 100 تا 120 شهاب در ساعت هم رسید.
برای اینکه بدانید در هر ساعت چند شهاب می بینید از این رابطه استفاده کنید :

 ZHR/r^(6.5-m) = تعداد شهاب ها

 mحداکثر قدر قابل مشاهده با چشم غیر مسلح است و r  (شاخص جمعیتی) برای بارش شهابی جوزایی 6/2 است. شاخص جمعتی نسبت به تعداد شهاب های قدر m به قدر m+1  است که نشان می دهد چه نسبت شهاب های پر نور وجود دارد.

 

یکی دیگر از ویژگی های این بارش نقطه کانون بارش است. کانون بارش نقطه ای در آسمان است که به نظر می رسد همه شهاب ها از آن محل می آیند، اگر مسیر شهاب ها را بر عکس امتداد دهیم به کانون بارش می رسیم. کانون بارش شهابی جوزایی در حدود 2 درجه شمال شرقی ستاره پر نور آلفا – جوزا قرار دارد این نقطه با بعد حدود 5/7 ساعت و میل 33 درجه در شب اوج بارش دورترین نقطه آسمان (از نظر ناظر زمینی) نسبت به خورشید است. یعنی کانون بارش نسبت به ناظر زمینی تقریبا" در مقابل خورشید است. به همین دلیل در تمام طول شب کانون بارش بالای افق است و در حدود ساعت 2 نیمه شب برای ناظرانی که در عرض های میانی نیمکره شمالی قرار دارند، تقریبا" در بالاترین نقطه قرار گرفته است. در این مورد مانند برخی از بارش های شهابی همچون بارش شهابی اسدی که در اویل شب، کانون بارش در زیر افق قرار دارد شهاب های زیادی را از دست نمی دهیم.

فراموش نکنید بیشتر شهاب ها در 40 تا 50 درجه دورتر از کانون بارش می درخشند. هر چه بیشتر به سمت کانون نزدیکتر شویم رد شهاب ها کوچکتر می شود تا اینکه در کانون نقطه ای می شود.

نکته دیگر آنکه با اینکه که اوج واقعی بارش امسال در ایران تقریبا" در روز اتفاق می افتد(2 تا 4 بعداز ظهر) اما اوج این بارش تقریبا" یک شبانه روز طول می کشد بنابراین در هر طول جغرافیایی می توان بخشی از اوج بارش را رصد کرد.

آسمان شب های پاییزی هم سرد است و هم ناپایدار . . .

 برای تمامی منجمان و عاشقان پرده ی سیه فام آسمان، شب هایی صاف و پر شهاب آرزو می کنم،و بدانید مهمترین ابزار رصدی که در هنگام رصد بارش شهابی پاییزی نباید فرا موش کنید، لباس گرم و نوشیدنی داغ است . . .