گزارشى از آخرين دستاورد تلسكوپ كپلر
شمارش معكوس براى يافتن زندگى فرازمينى
اكنون و در سايه ى تجسسهاى اكتشافى تلسكوپ كپلر در فضاهاى دور، كشف يك سياره ى شبهزمينى در فراسوى منظومه ى شمسى زودتر از گمانهزنى ها و حتى تصور انسان در شرف وقوع است و اخترشناسان اميدوارند در صورت وجود يك جرم سماوى شبهزمينى در حوزه ى كاوش اين تلسكوپ، خبرهاى هيجانانگيزى در خصوص وجود دنياى قابل سكونت ديگرى در انتظار زمين و ساكنان آن خواهد بود و به اين ترتيب زودتر از آنچه تصور مى شد مى توان همتايى نهچندان شبيه را براى تنها سياره ى مسكون عالم به انتظار نشست.
با توجه به شرايطى كه در حال حاضر تلسكوپ فضايى كپلر در آن به سر مىبرد و نويدبخش گشودن پنجرههاى جديدى به درون فضاهاى دور دست و چشم انداز حيات فرامنظومهاى است، اخترشناسان اينك و با اطمينان مضاعفى از ايستادن بر لبه ى كرانههاى دور فضا خبر مىدهند و نسبت به تحقق آنچه كه از آن تحت عنوان آخرين گامها براى ورود به قلمرو جهانهاى مسكون ديگر ياد مىشود، با اميدوارى دلگرمكنندهاى خاطر نشان مىسازند در شرف يافتن سيارههاى شبهزمينى در مدار ستارگان ديگر هستند؛ و اين موضوعى است كه اكثر دانشمندان در حوزههاى كيهانشناسى، نجوم و زيستكره به اتفاق آرا و در طول سالهاى اخير متفقالقول معتقدند نهتنها در نوع خود مرزى بنيادى و گامى كليدى در تعيين تنها بودن يا نبودن جهان ما در عالم به شمار خواهد رفت، بلكه مىتواند پاسخگوى موثق و مطمئنى بر پرسشهاى انبوه بشر و دانش مقدماتى وى در قبال توصيف و توضيح مولفههاى كليدى عالم همچون آينده ى زيستكره و انسان و تقابل ايندو با جهانهاى ديگر تلقى شود كه هريك به نوبه ى خود جاى طرح و بحث خاصى را مىطلبد.
مقامات ارشد و ساير دانشمندان پيشرو ناسا در زمينه ى جستجوى سيارههاى فرا منظومهاى شبهزمينى قابل سكونت، معتقدند ظرف 4 يا 5 سال آينده بايد موفق به كشف نخستين سياره ى شبهزمينى شوند كه در آن حيات قادر به رشد و توسعه است يا ممكن است از قبل موجود باشد. اين زمانبندى نزديك براى دستيابى به سيارهاى زيستپذير و مسكون در فضاهاى دور دست در حالى از سوى دانشمندان ناسا مطرح مىشود كه آنها به همين فرصت زمانى نيز بسنده نكرده و حتى پا را فراتر گذاشته و طى اظهارنظرى جسورانه و هيجانانگيز خاطر نشان مىسازند زمان يافتن سيارهاى نزديك به اندازه ى زمين حتى مىتواند در همين سال جارى صورت گيرد و البته اين مهم، مشروط به اشارهاى ابتدايى از جانب يك تلسكوپ فضايى جديد خواهد بود كه همچون جوينده ى طلايى ماهر سرتاسر فضا را رهگيرى و غربال نمايد و سرانجام رگهاى طلايى از حيات فرامنظومهاى را به ارمغان بياورد.
از اين رو، در همايش سالانه ى انجمن نجوم آمريكا كه هفته ى اخير بر پا شد، هريك از موضوعات اكتشافى كه به نوعی مستلزم مفهومی موسوم به exoplanets يا به تعبيرى سيارات خارج از مرزهاى منظومه ى شمسى مىشدند، متفقا به نتيجهگيرى يكسانى اشاره داشته و بيان مىكردند بهرغم وجود كيهان و عالمى سخت و متلاطم از ستارگانى كه يكسره در حال انبساط و انفجارند، سياهچالههايى كه خرد و مچاله مىشوند و كهكشانهايى كه با هم تصادم و برخورد دارند، سيارات آرام و زندهاى مانند زمين كه در آنجا حيات قادر به رشد و توسعه است احتمالا فراوان هستند.
تلسكوپ كپلر جديد ناسا و حجم قابل توجهي از تحقيقات جديد پيرامون حوزه ى رقابتآميز و بحث برانگيز سيارات فرامنظومهاى، سر و صدا و بحثهاى برجسته و تامل برانگيزى را طی برگزارى همايش به ميان كشيد و آن را به كانون داغ و مركز توجه دانشمندان و همايش سالانه ى انجمن نجوم آمريكا بدل ساخت. جدی شدن موضوع سيارات فرامنظومهاى در حالى است كه دانشمندان هم اينك از بودن در جايگاهى تحت عنوان «يك مكان مخصوص باور نكردنى در تاريخ» صحبت به ميان مىآورند كه براى پاسخگويى به پرسشى بنيادى و قديمى كه بشريت را از بدو آغاز تمدن سخت درگير خود كرده گامى نزديك تر شده است. در اين ميان به اعتقاد برخی از دانشمندان براى نخستينبار و در قبال اين پرسش بنيادى كه ما تنهاييم جاى نوعى خوشبينى وجود دارد كه سرانجام مىتوان به جواب آخر رسيد. بالا گرفتن گمانهزنىها درخصوص حيات فرامنظومهاى و مباحث نظرى و اعتقادى پيرامون پرسشهاى كهنى از اين دست در حالى است كه حتى كليساى كاتوليك رم را وادار به برگزارى كنفرانسهاى علمى با محوريت كنكاش و چشمانداز آينده ى حيات فرازمينى انداخته است كه ازجمله ى آن مىتوان به همايش نوامبر گذشته اشاره كرد. به نحوى كه كشيش خوزه فونس مدير رصدخانه واتيكان را بر آن داشت تا طى مصاحبهاى در كنفرانس هفته ى اخير و پيرو مباحث و نتايج داغ مطرح شده در همايش سالانه ى انجمن نجوم آمريكا درباره حيات فرامنظومهاى، خاطر نشان كند اين پرسشها، سوالات بزرگی هستند كه در باب معناى نژاد و تبار بشر در اين عالم بازتاب مىيابند.
دانشمندان پيشبينى مىكنند تا 5 سال آينده موفق به كشف نخستين سياره ى شبهزمينى شوند كه در آن حيات قادر به رشد و توسعه است يا ممكن است از قبل موجود باشد
با اين اوصاف و به دنبال گمانهزنى هاى مقامات ناسا، پت وردن سرپرست مركز تحقيقات آمس ناسا با قطع و يقينى جالب توجه اظهار مىدارد دانشمندان ما انتظار دارند ظرف 4 يا 5 سال به سيارهاى در اندازه ى زمين و قابل سكونت دست يابند. مركز تحقيقاتى كه اين اخترشناس و گروهش در آن مشغول رصد هستند ضمن رسيدگى به نحوه ى كاركرد تلسكوپ كپلر، در حال ايجاد نوعى آزمايش سيارهاى جامع و پر قدرت از بخش كوچكى از كهكشان است. در اين ميان نبايد از نظر دور داشت كه بر خلاف تلسكوپ فضايى هابل به عنوان پيشرفتهترين ابزار رصد فضايى عمومى بشر تلسكوپ كپلر ابزار رصدكننده ى كاملا اختصاصى براى شكار سيارات به شمار مىرود. به نحوى كه تنها و منحصرترين ابزار آن عبارت از نورسنجى است كه قادر به اندازهگيرى درخشندگى همزمان بيش از 100 هزار ستاره بوده و مىتواند هرچيزى را كه سبب كم نور شدن ستارهاى مىشود مشاهده و رصد نمايد. اين فرآيند كم فروغ شدن و تارى غالبا زمانى روى مىدهد كه سيارهاى در حال گذر از مقابل ستاره ى مزبور است.
دانشمندان معتقدند هر سيارهاى كه بنا به تعريف بتواند قادر به پشتيبانى حيات باشد، لازم است بيش از آن كه گازى شكل باشد، تقريبا و به طور حتم به شكل صخرهاى باشد. علاوه بر اين ويژگى، چنين سيارهاى نيازمند آن است كه دقيقا در موقعيت مكانى درستى واقع شده باشد. سياراتى كه به ستاره ى مادرشان خيلى نزديك هستند، بسيار داغ بوده و در مقابل سياراتى كه در فاصلهاى به مراتب دورتر از ستاره ى خود قرار دارند بسيار سرد خواهند بود. در همين رابطه، اسكات گادى اختر شناس دانشگاه ايالتى اوهايو معتقد است هر سنگ و صخرهاى را كه برگردانيم در حكم ، يافتن يك سياره است و اين قبيل سيارات در انواع و اقسام محيطها و مكانها واقع مىشوند.
در حال حاضر، تلسكوپ كپلر با تمركز بر حدود يك صدم از آسمان شب، بيشتر از 100 هزار ستاره را در دامنه ى فاصلهاى مشتمل بر چند صد تا چند هزار سال نورى اسكن مىكند. با ملاحظه فاصله بعيد يك سال نوری (در حدود 4/9 تريليون كيلومتر) ملاحظه مىشود كه چنين سياراتى برای سفر در فواصل بسيار بعيدى هستند و نمىتوان آنها را همچون سيارات حاضر در منظومه ى شمسى از نظر گذراند. جف مارسى اخترشناس دانشگاه بركلى كاليفرنيا معتقد است در صورت وجود جرمى سماوى شبهزمينى در حوزه ى تجسس كپلر، اين تلسكوپ حتما موفق به يافتن آن خواهد شد، اما تاييد يك مسير مدارى سيارهاى 3 سال زمان مىبرد. با اين حال، دانشمندان معتقدند به مجرد پيدا شدن سيارهاى شبهزمينى در موقعيت مكانى صحيح، مساله ى تعيين وجود يا عدم حضور اجزاى متشكله ى حيات بهنوبه ى خود مانع ديگرى را مطرح خواهد ساخت. اين فرآيند مستلزم تلسكوپهاى جديد و البته پر هزينه ى ديگرى خواهد بود، به نحوى كه يك تلسكوپ فضايى جامع و كامل براى اسكن سيارات شبهزمينى از لحاظ وجود اكسيژن، آب، دى اكسيد كربن و غيره و حتى نشانههاى خفيف انتشارات صنعتى ناشى از وجود تمدن احتمالى، هزينهاى در حدود 5 ميليارد دلار در بر خواهد داشت كه البته براى حال حاضر چنين هزينه ى گزافى نيازمند بودجههاى خاص خود است. با اين اوصاف، به باور اكثر دانشمندان ازجمله مارتا هاينس اخترشناس دانشگاه كرنل كه معتقد است هماكنون ما در هنگامه ى بسيار ويژهاى از تاريخ بشريت قرار گرفتهايم، چارهاى جز به انتظار نشستن براى سرك كشيدنهاى كپلر و لحظات نفسگير و نادرى كه از روِيت سيارهاى مسكون در آنسوى فضاهاى دور دست پيش رويمان مىگشايد نداريم.
منابع: Universe today / Discovery
اين وبلاگ حاصل همكاري جمعي از منجمين جوان مستعد و كوشا از دانشجويان دانشگاه پيام نور مركز آران و بيدگل بوده كه به صورت كاملا مستقل فعاليت مي نمايدو از اين طريق مي كوشیم گوشه اي از فعاليت هاي اين گروه را منعكس نمايیم. اميد است خوانندگان محترم با